محمد حسن خان اعتماد السلطنه
109
صدر التواريخ يا تاريخ صدور قاجار ( فارسى )
سلسله و معيل هستند ندارم ، سه قريه از قراء خالصهء اصفهان براى اين سه نفر مجتهد استدعا مىنمايد : كوچان را براى مرحوم سيد محمد حسين امام جمعه و شهرستان را براى مرحوم حاجى ميرزاى مدرس و جوجيل را براى مرحوم مير محمد صادق به عنوان ملكيت مرحمت فرمودند . و مرحوم صدر به لقب امانت دولت و حكومت اصفهان ملقب شد . در نوشتهء چنين خواندم : اين حقير كثير التقصير حيدر عليخان در سال هزار و دويست و هشتاد و هشت شيراز بودم ، مرحوم مبرور حاجى محمد قليخان آصف الدوله پيشكار آن مملكت بودند به تقريبى صحبت مرحوم صدر و مآثر سخاياى آن مرحوم در ميان آمد . امين التجار شيراز مرد پيرى بود در مجلس حاضر ، همينقدر كه نسبت حقير را با مرحوم صدر دانست گريست و گفت حكايتى دارم ، سالى كه خاقان مغفور به مسافرت فارس مىآمد و حاجى محمد حسينخان امين الدوله در ركاب ايشان بود و خانهء وزارت داشت كه خريده و ساخته بود ، در آنجا منزل داشت . مقارن آن سفر پدرم هرچه مال التجاره داشت از رشت و خراسان ابريشم خريده از بندر بوشهر حمل بمبئى نمود در دريا غرق شد و در توقف موكب همايونى خاقان به فارس اين خبر به شيراز رسيد . پدرم مىگفت از شدت وحشت نزديك به مردن بودم و شنيده بودم كه امين الدولهء اصفهانى با نهايت سخاوت و مردمدارى است ، گفتم شب هنگام مىروم و عرض حال خود را به او مىكنم بلكه چاره كند . شب رفتم بيوقت به منزل آن مرحوم وارد حياط نشده روى سكوى خانه در تاريكى شب شخصى تنها نشسته است . گفتم مىشود حاجى محمد حسينخان را ببينم كارى دارم ، گفت چكار دارى كه اين وقت آمدهء نمىشود او را ديد . گفتم مطلبى دارم مخصوصا بايد به ايشان برسانم ! گفت بنشين همينجا تا او را خبر كنم ، رفت در حياط